سال نو مبارک

((سپاس برای خداست ، آنچه خدا بخواهد همان خواهد بود و هیچ نیرویی حکمفرما نیست مگر به اراده خداوند و درود خداوند بر فرستاده خویش.

مرگ بر انسانها لازم افتاده همانند اثر گردن بند که لازمه گردن دختران است و من به دیدار نیاکانم آنچنان اشتیاق دارم مانند اشتیاق یعقوب به دیدن یوسف و برای من قتلگاهی معین گردیده است که در آنجا فرود خواهم آمد و گویا به چشم خود می بینم که درندگان بیابانها (لشکریان کوفه) در سرزمینی در میان نواویس و کربلا اعضای مرا قطعه قطعه و شکمهای گرسنه خود را سیر و انبانهای خود را پر می کنند . از پیشامدی که به قلم قضا  نوشته شده است ، چاره و مفری نیست ، بر آنچه خدا راضی است ما نیز راضی و خوشنودیم .در مقابل بلا و امتحان او صبر و استقامت  می ورزیم و اجر صبرکنندگان را بر ما عنایت خواهد نمود. در میان پیامبر و پاره های تن وی (فرزندانش) هیچگاه جدایی نخواهد افتاد و در بهشت برین در کنار او خواهند بود زیرا که آنان وسیله خوشحالی و روشنی چشم پیامبر بوده و وعده او نیز (استقرار حکومت الله ) به وسیله آنان تحقق خواهد پذیرفت.))

خطبه امام حسین (ع) در هنگام حرکت از مکه

فرا رسیدن ایام سوگواری شهادت اباعبدالله الحسین(ع) را به شما تسلیت عرض می کنم    

مالکیت رسانه های دولتی وخصوصی 

رسانه های دولتی و خصوصی در سراسر دنیا در کنار یکدیگر به فعالیت می پردازند ، اما هر یک وظایف خاص خود را برعهده دارند . رسانه های دولتی در اختیارات دولت و نهادهای وابسته است و در جهت منافع آن حرکت می کند . این رسانه ها به دلیل این که از سوی دولت حمایت می شوند و ردیف بودجه خاصی دارند ،به دنبال آگهی تجاری نیستند و بر اساس ضوابط خاصی که دارند، بیشتر اخبار رسمی را منتشر می کنند تا اخبار غیررسمی.

اما متاسفانه در ایران رسانه های دولتی نه تنها از حمایت های دولتی برخوردارند بلکه بیشترین سهم آگهی ها نیز به دلیل تیراژ بالایی که دارند ، نصیب آنها می شود.

وظیفه عمده رسانه های دولتی ،انتشار اخباری است که دولت برای فرهنگ سازی در جامعه باید در اختیار مخاطبان قرار دهد به عنوان نمونه :صرفه جویی در انرژی یکی از وظایف اصلی رسانه های دولتی است چون رسانه های دولتی بدلیل وابستگی شان به دولت نمی توانند منتقد عملکردهای آن باشند . اما در مقابل ، رسانه های خصوصی یا غیردولتی وظیفه اطلاع رسانی شفاف وآگاه کردن مخاطبان از امور دولت و جامعه را برعهده دارند و می توانند عملکردهای دولت را به چالش بکشاند.

در واقع رسانه های خصوصی رسانه ای است که توسط افراد اجتماعی راه اندازی شده و هیچگونه کمکی از دولت ، دریافت نمی کنند . از این رو رسانه های خصوصی برای تامین هزینه های خود باید در کنار بازتاب حقایق به انتشار اخبار مخاطب پسند بپردازند ، البته نباید در این مسیر به رسانه زرد تبدیل شوند.

در سالهای اخیر روزنامه های مستقل وخصوصی در عرصه رسانه ای کشور شکل گرفته اند اما این روزنامه ها تا حدودی با مفهوم واقعی رسانه خصوصی فاصله دارند چراکه بدلیل نبود بازار رقابتی سالم ، وابستگی بسیاری به کمک دولت از طریق وزارت ارشاد دارند.

در مجموع می توان گفت رقابتهای انحصاری و انحصارات بزرگ مطبوعاتی ، انگیزه سرمایه گذاری در صنعت مطبوعات را توسط بخش خصوصی محدود کرده است . مطبوعات بزرگ به دلیل تسلط بر عوامل بازار ، کنترل منابع درآمد وآگهی ، قیمت و توزیع را در دست دارند و امکان رقابت را عملا از مطبوعات کوچکتر سلب کرده اند.

 و بالاخره طلسم شکست این هم  بخش پایانی :

صنعت نظام آموزشی                                                  

- عدم اشتغال فارغ التحصیلات روزنامه نگاری و ارتباطات در مطبوعات

- نا آشنایی با تحولات روز حوزه ارتباطات و مطبوعات                    

- فقدان متون آموزشی مناسب و روزآمد در حوزه مطبوعات                

- سرمایه گذاری نا کافی در حوزه انتشار منابع مربوط به مطبوعات        

در حوزه اعطای امتیاز                                                  

- متراکم شدن تقاضاهای پاسخ داده نشده برای اعطای مجوز انتشار         

- مشخص نبودن ضوابط عینی صلاحیت یا عدم صلاحیت داوطلبان دریافت مجوز انتشار نشریه

فرصتها و تهدیدهای اصلی                                                   

تاریخ 170 ساله مطبوعات در ایران نشان می دهد که ما فرصتهای بسیاری از دست دادهایم ودر هر دوره تجربه های گذشته را نادیده گرفته ایم و همیشه با آزمون و خطا پیش رفته ایم.                                                                  

در شرایط کنونی مهمترین تهدید نظام ارتباطی ومطبوعاتی ما افزایش انتظارات است. این انتظارات که هر دو جنبه کیفی و کمی را شامل می شود، از یک سو به رشد جمعیت و جوانی آن و نیز سبط سوادآموزی و توسعه مهارت خواندن در جامعه بر می گردد و از سوی دیگر به بازار گسترده فرهنگ و اطلاعات مربوط می شود.

اگر سیل نیازها و تقاضای جدید فرهنگی و مطبوعاتی توسط بازار متنوع ومتکثر مطبوعات داخلی تامین نشود به سوی بازار بین المللی و خارجی کشیده می شود.

توسعه نیافتگی حقوق مطبوعات از جمله دیگر تهدیدهای مهم مطبوعات است. علی رغم عمر قابل توجه مطبوعات ایران و حتی وضع قوانین متعدد حقوق مطبوعات در ایران توسعه نیافته است.

الگوی مطلوب نظام مطبوعات                                              

مطبوعات کشور نیازمند یک الگوی مطلوب نظام مطبوعاتی است تا همه گروههای حرفه ای مرتبط با مطبوعات مطابق با آن فعالیت های خودشان را تنظیم کنند. در این نظام اصل باید برآزادی و تامین حقوق مطبوعات باشد و تنوع و تکثر مطبوعات از لحاظ کمی و کیفی به رسمیت شناخته شود. در نظام مطلوب مطبوعاتی باید همه مردم حق انتشار نشریه داشته باشند و سیستم امتیاز دهی به سمت سیستم ثبتی تغییر یابد. قانون مطبوعات اصلاح شده و مبتنی بر این نظام،بازنویسی و تصویب شود، دخالت دولت در امور مطبوعات به حداقل کاهش یابد و به طور کلی امور مطبوعات به دست نهادهای صنفی و حرفهای سپرده شود همچنین حق دسترسی همگانی به حداکثر اطلاعات به وسیله قانون، تضمین شود.

پیشنهادها                                                                       

هر گونه سیاستگذاری در عرصه مطبوعات و همچنین رسانه های جمعی باید با توجه به نیازهای متنوع جامعه انجام گیرد. براین اساس ضروری است که جهت گیری اصلی سیاستگذاری دولت و برنامه توسعه در عرصه مطبوعات و کلیه رسانه های جمعی و همچنین در قلمرو فرهنگی معطوف به موارد زیر باشد:                 

1- پذیرش اصل تنوع وکثرت مطبوعات در چهار چوب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و قوانین مربوط به حوزه فرهنگ و مطبوعات، به منظور پاسخگویی به نیاز فزاینده اقشار مختلف اجتماعی به در یافت به موقع اطلاعات، آموزش، سرگرمی و اعمال نظارت اجتماعی بر عملکرد دستگاههای دولتی.             

2- بستر سازی برای گسترش نهادهای صنفی و حرفه ای در عرصه مطبوعات 

3- تشویق بخش خصوصی به سرمایه گذاری در عرصه فعالیتهای مرتبط با کار مطبوعات

4- اعطای مشوقههای مالیاتی و قانونی به موسسه های مطبوعاتی بخش خصوصی و تعاونی به منظور ایجاد نهادهای خبری و مطبوعاتی خود کفا از نظر اقتصادی.  

5- ضابطه مند و کارا ساختن نظام حمایتی فعلی و تدوین قواعد و ضوابط اعطای حمایت به موسسات مطبوعاتی                                                        

6- تخصیص بخش بزرگتری از یارانه ها و اعتبارات حمایتی به مصرف کنندگان محصولات فرهنگی.                                                                   

7- تلاش در جهت همکاری با قوه مقننه به منظور تدوین قوانین و ضوابط بی ابهام و کارامد به منظور ساماندهی فعالیت های مطبوعاتی.                             

فهرست منابع                                                                

- پوراستاد، وحید،آراء و جرایم مطبوعاتی. جلد اول. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها، 1383                                                        

- قاسمی، سیدفرید رویدادهای مطبوعاتی ایران. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها، 1383                                                                  

- معتمد نژاد، کاظم. حقوق مطبوعات. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقاترسانه ها1381                                                                         

- قنبری، عباس."جایگاه ارتباطات در برنامه های توسعه ایران". فصلنامه رسانه، سال چهاردهم، شماره1382،4                                                

-کاظمی،مسعود."دشواری های نشریات دولتی یا مورد حمایت دولت". فصلنامه رسانه، سال چهاردهم، شماره1382،4                                        

اسماعیلی، محسن." جایگاه ارتباطات در قانون برنامه چهارم توسعه". فصلنامه رسانه، سال پانزدهم، شماره 1383،2                                           

www.irennewspaper.ir سیاست و مطبوعات حرفه ای                 

www. Isner.com  - گزارشی ازسیرتصویب وتغییرقانون مطبوعات وهیات منصفه دادگاهها                                                                       

www. Iran newspaper.ir بازخوانی عملکرد دولت در4سال گذشت

بخش چهارم

چالشهای موجود بر سر راه توسعه مطبوعات                        

مطبوعات کشور هم اکنون در گیر معضلات و دشواریهای جدی برای فعالیت مطلوب واثر گذار هستند. که در ادامه به آنها اشاره شده است:                    

قال رسول الله (صلى الله عليه و آله):

ايها الناس انه قد اقبل اليكم شهر الله بالبركة و الرحمة و المغفرة، شهر هو عند الله افضل الشهور، و ايامه افضل الايام و ليالى افضل الليالى و ساعاته افضل الساعات. ⁽²⁾

ترجمه:

اى مردم ماه خدا با بركت و رحمت و آمرزش به شما رو كرده است، ماهى است كه پيش خدا بهترين ماه است و روزهايش بهترين روزها و شبهايش بهترين شبها و ساعاتش بهترين ساعات.

*******حلول ماه رمضان ماه عبادت وخودسازی مبارک باد********

بخش سوم :

جایگاه مطبوعات در برنامه های توسعه بعدازانقلاب                   

پس از انقلاب اسلامی،مردم طرح های زیادیبه شورای عالی طرح های انقلاب پیشنهاد کردند که حاصل آن گزارش سیاست های توسعه وتکامل جمهوری اسلامی ایران بود که به تصویب شورایاقتصاد نرسید بسیاری از برنامه های دیگر پیشنهاد شده از سوی سازمانها نیز به دلیل وجود شرایط جنگ تحمیلی مورد تصویب قرار نگرفت تا اینکه پس از پایان جنگ وپذیرش قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل در 27 تیرماه 1367ازسوی ایران عبث بازسازی کشور در دستور کار دولت  و مجلس قرار گرفت و نهایتا برنامه اول توسعه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در 11بهمن 1368 به تصویب رسید مدت این برنامه از سال 1368 تا 1372 تعیین شده بود. در ادامه به بررسی جایگاه مطبوعات در این برنامه می پردازیم.                                                                  

الف) در برنامه اول توسعه اهداف کیفی زیر دنبال می شد

(72-1368)                                                                

1- ارتقا کیفیت و بهبود محتوای مطبوعات کشور و افزایش توان فرهنگی مردم و حمایت از نشریات فرهنگی، علمی ومحلی                                      .

2- آموزش و تربیت نیروی انسانی مورد نیاز مطبوعات.                      

3- توسعه فعالیت های مطبوعاتی بین المللی و تقویت نشریات متعهد به انقلاب اسلامی در سطح جهانی.                                                         

4- نظارت و ارزیابی مداوم فعالیت های مطبوعاتی در داخل وخارج از کشور و انتشار نشریات تخصصی مطبوعات و... از لحاظ کمی نیز، طی دوران برنامه اول توسعه، تیراژ مطبوعات از5/176 میلیون نسخه در سال 68 به 488 میلیون در سال 1372 افزایش یافت که این میزان از 320 میلیون نسخه پیش بینی شده هدف برنامه، 2/168 میلیون نسخه (53درصد) بیشتر است .                         

ب) جایگاه مطبوعات در برنامه دوم توسعه(78-1374)                      

برنامه دوم توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آذرماه 1373 به تصویب مجلس رسید.                                                    

در سند برنامه دوم توسعه مطبوعات به عنوان زیر مجموعه بخش فرهنگی لحاظ شده است. مهمترین خط مشی ها در حوزه مطبوعات در این برنامه به شرح ذیل است:                                                                                 

افزایش تیراژ مطبوعات، ایجاد و تاسیس نمایندگی خبری در داخل و خارج از کشور، تبادل اطلاعات و خبر از طریق مجهز سازی خبرگذاری ها به تکنولوژی های نوین و...                                                                      

از خرداد 1376 با افزایش تیراژ مطبوعات، حذف و ضعیف شدن موانع اداری برای اخذ مجوز نشریه روبرو بودیم که این افزایش در سالهای 78-1377 نیز با وجود تعطیلی چندین روزنامه از سطح بالایی برخوردار بوده است. با وجود فراز و نشیب های زیادی که در تیراژ مطبوعات پس از روی کار آمدن دولت آقای خاتمی به وجود آمد، وضعیت مطبوعات در ایران با حداقل های تعیین شده از سوی یونسکو، فاصله بسیاری داشته است. بر اساس حداقل هایی که سازمان ملل چندین سال پیش در زمینه وسایل ارتباط جمعی در نظر گرفته است، برای هر 100 نفر باید 10 نسخه روزنامه منتشر شود، ولی آمار موجود در ایران، این تعداد را نشان نمی دهد. زیرا براین اساس با توجه به جمعیت تقریبا 65میلیونی ایران، باید حدود 5/6 میلیون نسخه روزنامه در ایران منتشر شود. در حالی که تیراژ کل مطبوعات   در ایران در حال حاضر به سختی به 2میلیون نسخه در روز می رسد.

  ج) جایگاه مطبوعات در برنامه سوم توسعه (83-1379)                           

با تصویب برنامه سوم توسعه، فضای جدیدی برای فعالیت های مطبوعاتی به وجود آمده تاکید برنامه سوم، عمدتا بر کاهش تصدی های دولتی، جلب مشارکت بخش های خصوصی و غیر دولتی، قانونمند شدن فعالیت ها، حذف ممیزی ها و ضابطه مند شدن یارانه هاو... بوده است.                                                         

در برنامه سوم توسعه، تیراژ و عناوین نشریات همچنان روند افزایشی داشته است.

د) مهمترین پیش بینی های برنامه چهارم در زمینه مطبوعات (1384 تا سال 1388)

تضمین اصل جریان آزاد اطلاعات و دسترسی شهروندان به آن، گسترش امنیت شغلی و حمایت های حقوقی و مالی از سرمایه گذاران و فعالان در عرصه ارتباطات، تقویت بخش خصوصی و تعاونی به فعالیت های رسانه ای، تقویت نظام صنفی و حاکمیت اخلاق حرفه ای بازنگری در قوانین رسانه ای، تدوین قانون جامع و روز آمد ارتباطات.                                                                    

موانع موجود بر سر راه تکثر مطبوعات                                   

مطبوعات کشور با گذشت 167 سال، هنوز درگیر مشکلات زیادی است. برخی از این مشکلات سیاسی و برخی دیگر مشکلات حرفه ای و بویژه اقتصادی است. عمده ترین و مهمترین مشکلات مطبوعات در رسیدن به تکثر و استقلال به شرح زیر است:                                                                                       

1) مشخص نبودن، شان، جایگاه و موقعیت مطبوعات نزد مقامات و دستگاههای مختلف است. این مساله اگر چه به ظاهر سیاسی است اما اثرات اقتصادی و حرفه ای مخربی دارد. در شرایط کنونی جایگاه و موقعیت مطبوعات در دستیابی به اهداف توسعه ملی و همه جانبه در کشورمان مشخص نیست. برخی دیگر نقش و کارکردی فراتر برای مطبوعات قائلمند و علاوه بر تعدد مدافع تکثر آنها نیز هستند . از نظر این عده مطبوعات ابزار و دستگاه ایدئولوژیک دولت نیستند بلکه با استقلال خود را اطلاع رسانی صحیح وهمچنین نقد عملکرد حکومت و دولتمردان می توانند به بقا وحفظ حکومت کنند. چالش ها و نابسامانی های چند سال گذشته در حوزه دمطبوعات حاکی ازآن است که مقامات کشوری به توافقی درباره جایگاه مطبوعات نرسیده اند که سبب شده مطبوعات با سرعت خوبی به سمت استقلال اقتصادی و حرفه ای پیش نروند. با تعطیلی نشریات طی سالهای گذشته بنگاههای مطبوعاتی هم از لحاظ اقتصادی وهم از لحاظ حرفه ای ضررهای هنگفتی دیده اند.              

2) شاید بتوان یکی از مهمترین مسائل مطبوعات کشورمان را در راه رسیدن به تکثر و استقلال، نظام اعطای امتیاز انتشار نشریات دانست. اکنون دنیا به این نتیجه رسیده است شیوه اعطای امتیاز نشریات حتی برای کنترل آنها، جوابگر نیست. نظام اعطای امتیاز فی النفسه فسادزاست. این شیوه سبب می شود افراد بسیار زیادی که سر رشته ای از مطبوعات ندارند بخاطر کمک های دولتی و راست های بعد از انتشار نشریه، برای دریافت امتیاز هجوم بیاورند. همچنین نظام اعطای امتیاز چون مبتنی بر گزینش و استعلام های متعددی است خود به خود افراد سیاسی بیشتر و راحت تر از افراد حرفه ای و اقتصادی می توانند مجوز انتشار نشریه بگیرند. این امر سبب می شود افراد سیاسی و افراد بیشتر از حرفه ای ها به دنبال انتشار نشریه باشند و فضای مطبوعات در مجموع به سمت حرفه ای شدن پیش نرود.           

3) انتشار نشریات دولتی و برخورداری آنها از بودجه های دولتی وعمومی است که باعث می شود این نشریات رقیب بلاسازیح نشریات مستقل وغیر دولتی باشند. نشریات مستقل که عموما با قیمت های بالاتر از نشریات دولتی یا وابسته به دولت منتشر می شوند، به جز تعداد اندکی، عموما در مرضیقه هستند و نبود یا ضعف نشریات مستقل، گردش آزاد اطلاعات و نقد عملکرد و برنامه های دولتمردان، با آسیب های جدی مواجه کرده است.                                                 

وابستگی های مالی، تشکیلاتی و ایدئولوژیک نشریات به دولت، آنها را در کنار نشریات دولتی قرار می دهد. همین باعث تورم قلمرو دولتی و در مقابل، تنگ شدن عرصه عمومی می شود. از سویی پایین بودن قیمت این نشریات از رقابت واقعی نشریات مستقل با آنها جلوگیری می کند.                                            

اما واقعیت آن است که حمایت اقتصادی صرف دولت از برخی نشریات، تنها عرصه را برای تعدادی از نشریات مستقل که به طور مستقیم با سیاست مرتبط نمی شوند تنگ ومی کند. اما چنین حمایتی به تنهایی بر نشریات مستقلی که مجهه سیاسی دارند فشار نمی آورد بلکه فشار سیاسی است که دشواری هایی حتی در زمینه های اقتصادی برای این دسته از نشریات مستقل ایجاد می کند. اگر فضای جامعه باز باشد و فشارهای سیاسی کارا نباشد، نشریات دولتی نمی توانند عرصه را بر نشریات مستقل تنگ کنند.   

ادامه دارد...